Ông doanh nghiệp đi dạy kỹ năng sống…?

Phan Quỳnh Anh
An Ninh Thế Giới

Hội trường, gặp đúng người….

Năm nào cũng vậy, cứ chủ nhật đầu tiên của tháng 11, hội học sinh MGU chúng tôi (Tổng hợp Lomonoxov, Matxcơva) lại tụ tập để nhớ về một thời tuổi trẻ trưởng thành nhờ Liên Xô, nhờ nước Nga vĩ đại. Không phải tất cả đều có mặt, thường là năm đến, năm không. Nhưng có một người năm nào cũng tới. Đó là anh Việt “Tròn”, hay gọi đầy đủ là Tiến sĩ Toán Lý Phan Quốc Việt. Giọng Nghệ pha nằng nặng, anh mời bạn bè và lũ đàn em chúng tôi tới dự Hội thảo “Trí tuệ cảm xúc” dành cho lớp trẻ, do Trung tâm phát triển kỹ năng con người Tâm Tâm Việt (Tam Viet Group) của anh tổ chức. Tôi giật mình ngạc nhiên: Không mấy biết về anh, những năm trước nghe nói anh là Giám đốc một công ty Nhà nước, rồi Chánh văn phòng một Tập đoàn lớn nhất nước…Ô hay, thế nào mà ông tiến sĩ toán, ông doanh nghiệp lại chuyển sang ngạch đào tạo, đi dạy kỹ năng sống?! Tôi tới dự, vì tò mò. Nhưng cái chính là thử tìm một địa chỉ học cho hai đứa con. Về mảng kỹ năng sống cho lớp trẻ, tôi đã lần mò khắp trong Nam ngoài Bắc mua đủ thứ sách cho lũ trẻ, mà không thấy hiệu quả là mấy.

Hội thảo, như sống lại một thời tuổi trẻ…

Sáu giớ tối, tôi có mặt ở hội trường tầng năm của một Trung tâm giới thiệu việc làm của TW Đoàn Thanh niên trên đường Đội Cấn, Hà Nội.Toà nhà cũ kỹ, hội trường cũ kỹ, nhưng đông nghịt người. Trên bục giảng, một tốp sinh viên say sưa hát, phía dưới, những người tham dự sôi nổi vẫy tay cổ vũ. Có cả trẻ, cả già, và những cô cậu học cấp 2. Nào đèn chiếu, nhạc sống, đạo cụ các loại, trông giống như một buổi live show, một chương trình trò chơi trên truyền hình, hay một buổi văn nghệ thanh niên, hơn là một hội thảo, lớp học. Rồi TS. Phan Quốc Việt bắt đầu giảng.

“- Bạn nào cho tôi biết, ước mơ của bạn là gì, bạn sẽ làm nghề gì trong tương lai?

* Thưa thầy, em không biết ạ.

* Có thể, như mẹ em nói, mẹ sẽ xin cho em làm ngân hàng ạ.

* Tại sao lại “không biết”, lại “có thể, như mẹ em nói”? Các bạn phải thoát ra khỏi trạng thái lờ vờ, thiếu định hướng, thiếu mục tiêu sống rõ ràng, cái gì cũng ngờ ngợ, rưa rứa. Mình phải sống “máu lửa”, hết mình, thì mới vươn lên làm giàu được. Nhiều người vượt khó làm giàu bằng chính sức mình, thì đất nước sẽ giàu lên. Các bạn có biết vì sao Việt Nam thi toán quốc tế, thi cờ vua, thi Robocon có nhiều giải vàng, giải bạc vào loại nhất, mà đất nước vẫn nghèo không? Vấn đề là mỗi chúng ta phải có định hướng đúng cho mình và cho đơn vị của mình. Nếu xác định là chúng ta phấn đấu đỡ nghèo, đỡ khổ, thì cuối cùng vẫn chỉ là đỡ nghèo hơn. Chúng ta chỉ làm được cái có trong đầu chúng ta, trong đầu chúng ta không có chữ giàu, chữ xuất sắc làm sao chúng ta giàu, chúng ta xuất sắc được. Không có nơi đến làm sao mà đi. Phải phấn đấu chúng ta sẽ giàu và giàu hơn nữa. Mỗi bạn trẻ phải xác lập cho mình một tư duy thiết kế vượt trội, tránh tư tưởng ăn đong, chụp giựt. Có nghĩa là biết tự định hướng, tìm ra mục tiêu cho mình, quyết tâm thực thi một cách quyết liệt, bằng các giải pháp tổng lực, táo bạo. Các bạn có biết vì sao ta giành thắng lợi năm 1945 và thắng nhiều nước lớn trong chiến tranh không?

* Thưa thầy, nhờ ta nắm được thời cơ ạ.

* Do ta biết giữ bí mật ạ.

* Không phải, do Bác Hồ có định hướng đúng và kêu gọi, động viên được toàn dân tộc quyết một lòng thực hiện mục tiêu đề ra. Những khẩu hiệu “Người cày có ruộng”, “Còn non, còn nước, còn người, thắng giặc Mỹ ta sẽ xây dựng hơn mười ngày nay” chính là trí tuệ cảm xúc. Thế giới hiện nay đang đi từ IQ (chỉ số lôgic) sang EI (trí tuệ xúc cảm). Việt Nam ta, mà điển hình là Bác Hồ đã thực hiện điều này từ trong chiến tranh. Bây giờ trong thời bình rất cần có những khẩu hiệu thúc đẩy tuổi trẻ như: “Tổng lực, táo bạo, quyết liệt”, “Đồng thanh, đồng khí, đồng chí, đồng lòng”, “Có chí làm quan, có gan làm giàu”. Làm quan đây nghĩa là làm ông chủ, phấn đấu làm ông chủ bằng sức mình chứ không phấn đấu làm thuê. Không phải chỉ học ở nước ngoài mới tốt, học trong nước cũng rất nhiều cơ hội thành công. Đừng ngồi đó “bèo dạt…mây trôi”, rồi trách thầy, trách mẹ cha, trách lãnh đạo. Nguyễn Du là một nhà thơ lỗi lạc, một doanh nhân văn hóa thế giới. Thực ra ông còn là một nhà quản lý đại tài đã đi trước thời đại hàng mấy trăm năm. Ông đã đưa ra triết lý “Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”. Thế giới bây giờ nói tâm (thông minh cảm xúc EQ) 80%, tài (thông minh logic)20%. Tất nhiên để thành công, sự học ở đây không chỉ là học kiến thức trong nhà trường, mà phải học cách suy nghĩ, học kỹ năng sống. Sự học là liên tục, suốt đời, học mọi người xung quanh mình.”

Tiến sĩ Việt nói như lên đồng, mồ hôi đầm đìa trên mặt, trên vai áo. Đi kèm với lời giảng là những minh chứng bằng bảng biểu, bằng những phép tính dễ hiểu, bằng ca dao, tục ngữ, bằng cả xiếc, kịch câm…Xen kẽ là những bài tập thư giãn kiểu Ấn Độ và kiểu Mỹ, những video clip, những bài hát, câu chuyện, và lời tâm sự của nhân chứng sống. Giọng hát âm vang tươi rói của bạn Thái Quốc Toản làm hội trường trở nên phấn chấn: “Đường vui nay bước thênh thang. Tâm hồn lộng gió em ơi. Xây đẹp mộng ước tương lai. Em ơi vút lên một tiếng đàn…” Chỉ nghe hát, không ai nghĩ Toản bị khiếm thị. Tôi chợt nghĩ, mình có mắt sáng, mà chắc gì đã có được tình yêu cuộc sống như Toản?! Nhà tin học trẻ bị khuyết tật Công Hùng tâm sự với các bạn trẻ bằng cái giọng sang sảng. Anh là người đã được giải thưởng Hiệp sĩ thông tin của Việt Nam và hiện là Giám đốc một Công ty hơn 100 nhân viên, dành ưu tiên cho người khuyết tật. Vẻ đẹp trí tuệ và nghị lực rạng ngời trên gương mặt Hùng, làm người nghe quên mất rằng, anh đang ngồi đó trên xe lăn, như một đứa trẻ lên hai bị khuyết tật. Học hết lớp 7, Hùng bị bệnh nặng. Từ chỗ bị đóng băng giữ bốn bức tường, anh quyết tâm thực hiện ước mơ học thật giỏi máy tính. Gìơ đây Hùng ước mơ đem được nhiều niềm vui hơn nữa cho những người có hoàn cảnh như anh. “Cảm ơn anh Hùng, Việt phải học Hùng cái chí làm chủ, để Việt thêm niềm tin xoay xở gây dựng cái trung tâm Tâm Việt này. Tất cả hội trường đứng dậy. Nghiêm! Anh Hùng làm được. Chúng ta làm được. Anh Hùng thật giỏi, chúng ta giỏi hơn!...”. Cả hội trường vung cao nắm tay. Tất cả hô to theo anh Việt- như những lời thề của người chiến sĩ trước giờ xuất kích. Cả hội trường hát vang: “Đêm nay trên đường hành quân ra mặt trận. Trùng trùng lớp lớp tiến bước theo con đường của Bác…”.

“Tại sao thời chiến chúng ta ra ngõ gặp anh hùng? Vì tận số thì cố, sắp chết cả dân tộc thì phải đoàn kết. Tại sao thời bình chúng ta không có những bài hát thúc giục thanh niên quyết chí làm giàu như thế. Phải tạo nên khí phách trẻ trong thời bình, đó chính là hào khí Việt. Chính các bạn phải tạo nên cho mình khí phách đó, tổng hòa của khẩu khí, tư thế, ý chí quyết tâm lập thân, lập nghiệp.… Đừng tự ti, cần cù là cụ thông minh. Chúng ta đã quá quen với cách dạy học sinh phải im lặng, phải khiêm tốn. Trẻ ngồi yên trong lớp thì được khen ngoan. Trẻ hiếu động, hay lý sự thì bị trù ghét. Khiêm tốn đích thực nghĩa là làm nhiều hơn nói, chứ không có nghĩa là không được ước mơ: tôi xuất sắc, tôi sẽ phấn đấu trở thành Thủ tướng, thành tỉ phú, thành đại văn hào…!”

Anh Việt nói nhiều điều về kỹ năng sống cho lớp trẻ. Đôi điều tôi đã gặp đâu đó trong những cuốn sách tâm lý giáo dục nước ngoài. Nhưng cách lập luận, chứng mình bằng thực tiễn và văn hoá Việt Nam của anh thì đúng là chẳng đâu có. “Chúng tôi kết hợp ba trường phái: máu lửa của Mĩ, thiền định của Ấn độ, thâm hậu của Tàu chuyển hóa vào cái chân chất yêu thương của Việt nam. Tâm Việt đang tạo ra trường phái “Dã Triết Kịch” – Dân dã để nhiều người hiểu, kịch tính để dễ đi vào lòng người và phải có tính triết lý cao để lưu truyền lâu dài, rộng rãi”. Cái ông tiến sĩ toán lý này đúng là giỏi nói, giỏi làm công tác tuyên truyền, đáng lẽ ông phải sang Trung ương Đoàn mới đúng! Nhưng chắc cũng phải có gốc gác gia đình chi đây mới lập ra Tâm Việt và đi làm đào tạo . Sau, hỏi ra mới biết cha anh vốn là cán bộ tuyên giáo của một công ty khai khoáng. Chị em trong nhà hầu hết đều theo ngành giáo dục. Hồi còn học ở Nga, thầy giáo và bạn bè đều gọi anh là “giáo sư”.

“Giáo sư gì đâu, chẳng qua là mình toàn ở vị trí cuối đoàn tàu nên phải cố, cố mãi rồi quen. Học ở trường quê ở Diễn Châu, Nghệ An nên tự ti lắm. Thi đại học xong, mình nói với bố cho đi công nhân, vì nghĩ là trượt rồi. Mình làm sao so được với dân thành phố, với trường chuyên, lớp chọn. Thế nào lại đủ điểm đi Nga. Lúc lên tàu sang nước bạn, mình nặng có 38 cân, chả biết chữ Nga nào, mà xung quanh thấy các bạn xì xồ cả. Sang Tasken học tiếng, sợ bị đuổi về nên học gạo. Bò ra mà học, nên được cho lên học MGU, ai cũng tưởng dân trường chuyên. Thấy các bạn ai cũng giỏi, trường thì to thế, vĩ đại thế, nên sợ quá, lại học gạo suốt ngày trong thư viện. Trường Nga đã tạo cho mình quyết tâm tự học, thầy Nga đã giúp mình phương pháp tư duy. Với lại, mình ở quê ra, thấy dân quê thiệt thòi vì ít được giao lưu. Rồi bây giờ hội nhập, người Việt mình không có kinh nghiệm giao tiếp, thiếu kỹ năng sống và làm việc, nên làm ăn kém hiệu quả. Vậy là mình mở ra Tâm Việt. “Ngũ thập tri thiên mệnh”, với mình 50 tuổi mới tìm ra cái nghiệp làm thầy, bắt đầu một nghiệp mới cái nghiệp tâm linh!”

Chưa thoả mãn lắm với câu trả lời của anh lúc giải lao, nhưng tôi lại bị hút ngay vào hội thảo với đoạn phim ngắn về cậu thanh niên Tạ Duy Anh, bị di chứng chất độc da cam từ người cha cựu chiến binh. Đã có một thời, cậu phó mặc tấm thân 75 cân cho người cha thương binh nhiễm chất độc da cam còm cõi lo lắng, chăm sóc - như chăm một đứa trẻ. Đến lớp học, sự trêu chọc của bạn cùng lớp làm cho nỗi đau của Duy Anh càng sâu hơn, và cậu trở nên chán nản. Thế rồi trong khó khăn, cơ hội đã đến. Cậu được Tâm Việt đào tạo, trở thành nhân viên trợ giảng. Hơn 3 triệu lương mỗi tháng đem đến cho Duy Anh sự tự tin, niềm hứng khởi và cậu thấy xót thương hơn, biết ơn hơn đối với cha, mẹ mình. Đèn hội trường vụt tắt. Một giọng hát sâu lắng về tình mẹ con cất lên: “Mẹ già như chuối chín cây. Gió lay mẹ rụng con phải mồ côi. Mồ côi, khổ lắm ai ơi”. Giọng TS.Việt nhẹ nhàng như lời tâm sự của các bạn trẻ: “Đã khi nào ta nghĩ tới ngày mẹ sẽ ra đi mãi, đã bao giờ ta nói lời yêu thương với mẹ cha, hay ta chỉ nghĩ đến việc xin tiền và đòi hỏi. Ta thường cáu gắt với mẹ mỗi khi mẹ mắng - kệ con, con lớn rồi…”

Có nhiều tiếng sụt sịt phía sau. Tôi nói với chị Lâm Thuý – Cán bộ Hội Khoa học tâm lý giáo dục Việt Nam: “Ông Việt giỏi thật, làm lũ trẻ khóc được”. Thế nhưng, chính tôi và chị Thuý mắt lại nhoè đi, khi nghe lời hối hận ngắt quãng trong tiếng khóc của một bạn sinh viên. Em hối hận vì đã có lần em quát mẹ, vô tình với mẹ trong khi bà mẹ hàng ngày phải đi chợ bán hàng từ 3 giờ sáng để lấy tiền nuôi em.

Vĩ Thanh

10 rưỡi đêm, hội thảo kết thúc. Nhiều người đến đây chưa ăn tối, vậy mà ai cũng phấn khởi. Nhiều người đến bắt tay anh Việt: “Cảm ơn anh. Tôi sẽ mời anh đến dạy ở trường tôi”. “Thưa thầy, em muốn xin đến làm việc cho Tâm Việt”. “Tôi cứ nhầm tên trung tâm anh là Tân Việt. Nhưng đúng là có Tâm Việt thì mới có Tân Việt”. Niềm hạnh phúc bừng lên trong mắt TS Việt.

Muộn, nhưng tôi vẫn cố tranh thủ phỏng vấn thêm anh Việt và đã biết thêm nhiều điều. Không mấy ai lại bỏ những vị trí “mơ ước” như giám đốc, chánh văn phòng doanh nghiệp lớn như anh về mở trung tâm đào tạo tư. Ở cơ quan cũ, xung đột lớn 3 lần xảy ra vì anh dám chứng minh người khác là sai. Nhiều người như anh đã bằng lòng với số phận, để rồi “chân ngoài dài hơn chân trong”. Ts.Việt nghĩ khác, anh muốn tự đi, tự khẳng định bằng chính đôi chân của mình. Lúc anh về quê bằng xe buýt (thay vì ô tô con Nhà nước), lúc anh mới mở Trung tâm, bố anh (60 năm tuổi Đảng) lo lắm, mẹ anh thì khóc ròng. Nhưng giờ đây nơi chín suối, mẹ anh chắc đã yên lòng. Từ tay trắng, bỏ tiền túi đi học Kỹ năng sống ở nước ngoài, cử cán bộ đi học; rồi cùng đội ngũ gần trăm nhân viên của mình “tiêu hoá” kiến thức ngoại, kết hợp với vốn văn hoá Việt để xây dựng giáo trình, bây giờ Tâm Việt đã tổ chức được gần 3000 lớp cho cán bộ tổ chức các tỉnh thành, cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước, đặc biệt là cho lớp trẻ. “Không tiết kiệm ước mơ”, Ts.Việt với phương châm lọ mọ học hỏi, đau đáu vì thế hệ trẻ mong muốn tạo nên một trường phái mới trong văn hóa Việt, đưa môn Kỹ năng sống và làm việc vào các cấp học ở Việt Nam.

Bình luận, đánh giá về Tâm Việt và trường phái giáo dục của Ts. Phan Quốc Việt – xin nhường lời cho các nhà khoa học, nhà quản lý. Riêng tôi, xin được trân trọng gọi anh là Thầy - Thầy giáo của các con tôi và Thầy giáo của chính tôi./.

Bộ nhớ vĩ đại của con người và ứng dụng

T.S Phan Quốc Việt, Th.s Nguyễn Huy Hoàng, Nguyễn Thị Thùy Dương tamviet.edu.vn

Tổng quan về năng lực nhớ

NHỚ là lưu trữ thông tin theo thời gian (Matlin, 1998.p.66). NHỚ là việc lưu giữ và khả năng gợi nhớ thông tin, kinh nghiệm đã trải và cách thức thực hiện một việc (kỹ năng và thói quen). NHỚ bao gồm GHI NHỚ và BỘ NHỚ. GHI NHỚ quá trình lưu trữ và xử lý thông tin trong bộ não con người. BỘ NHỚ là kho lưu trữ các thông tin trong quá trình ghi nhớ.

BỘ NHỚ của con người gồm 3 loại chính là: bộ nhớ tức thời (bộ nhớ giác quan); bộ nhớ ngắn hạn (bộ nhớ làm việc); bộ nhớ dài hạn. Bộ nhớ dài hạn được chia ra làm hai loại là bộ nhớ mô tả và bộ nhớ kỹ năng. Bộ nhớ mô tả lại được chia làm hai loại là bộ nhớ dữ liệu và bộ nhớ sự kiện. Bộ nhớ kỹ năng được chi làm 2 loại là bộ nhớ động tác và bộ nhớ tiến trình. Chi tiết về từng bộ nhớ và ứng dụng sẽ được mô tả và hướng dẫn chi tiết trong các phần sau.

GHI NHỚ là quá trình thông tin được tiếp nhận vào bộ nhớ giác quan. Toàn bộ thông tin tiếp nhận vào bộ nhớ giác quan sẽ bị mất đi trong vòng 0,5 – 3 giây nếu như không có sự chú ý và xử lý tiếp theo. Nếu có sự chú ý thông tin tiếp tục được chuyển vào bộ nhớ ngắn hạn. Trong bộ nhớ ngắn hạn, thông tin được sử dụng, được xử lý và mã hóa rồi đưa vào bộ nhớ dài hạn. Trong bộ nhớ ngắn hạn, các thông tin sẽ bị mất đi sau 15 giây nếu nhưg không sử dụng hay nhẩm lại duy trì. Thông tin trong bộ nhớ ngắn hạn cũng có thể là những thông tin lưu trữ trong bộ nhớ dài hạn được gợi nhớ lại. Những thông tin sử dụng xong hay xử lý xong trong bộ nhớ ngắn hạn sẽ được mã hóa và lưu trữ trong bộ nhớ dài hạn. Những thông tin trong bộ nhớ dài hạn cũng có thể mất đi theo thời gian nếu không được gợi nhớ lại về bộ nhớ ngắn hạn để sử dụng

Bộ nhớ tức thời

Bộ nhớ tức thời hay còn gọi là bộ nhớ giác quan chứa các thông tin tiếp nhận trực tiếp từ các giác quan chuyển vào bộ não. Các thông tin này được lưu giữ ngay lập tức trong bộ não và thường không được xử ngay. Trong quá trình thông tin được lưu giữ trong bộ nhớ giác quan, bộ não sẽ quyết định ngay thông tin nào có giá trị và tiếp tục được xử lý.

Bộ nhớ giác quan là việc lưu giữ thông tin trong bộ não ngay sau khi tiếp nhận qua giác quan chứ không phải là bộ nhớ của giác quan. Thông tin được lưu trong bộ nhớ giác quan có thể tiếp tục được sử dụng trong bộ nhớ ngắn hạn và lưu lại trong bộ nhớ dài hạn.

Ví dụ:

- Trong quá trình nghe giảng ở lớp ta có thể mất tập trung. Đột nhiên ta nghe được một từ đặc biệt nào đó và tập trung trở lại. Ta có thể nhớ được ngay những từ ngữ được cô giáo giảng ngay trước từ ngữ đặc biệt đó bởi vì nó còn đang được lưu trong bộ nhớ giác quan.

- Khả năng nhìn được sự chuyển động có thể coi là bộ nhớ giác quan. Một hình ảnh được quan sát từ trước phải được lưu trữ đủ lâu để so sánh với hình ảnh mới. Quá trình xử lý hình ảnh trong não giống như chúng ta xem phim hoạt hình vậy – chúng ta chỉ nhìn thấy một hình ảnh trong một thời điểm.

- Nếu ai đó đọc cho ta nghe, ta phải nhớ được các từ ngữ ở đầu câu mới có thể hiểu được cả câu. Từ ngữ đó chưa được xử lý và được lưu trữ trong bộ nhớ giác quan.

Lưu trữ trong bộ nhớ tức thời

Não của ta có thể tiếp nhận rất nhiều thông in tương đối chính xác nhưng những thông tin này chưa được xử lý tí nào và nó sẽ không tồn tại lâu trong bộ nhớ giác quan. Thời gian lưu giữ trong bộ nhớ giác quan chính xác là bao lâu thì phụ thuộc vào loại hình thông tin tiếp nhận:

- Thông tin tượng hình (bộ nhớ giác quan hình ảnh) - ít hơn một giây.

- Thông tin tượng thanh (bộ nhớ giác quan âm thanh) - ít hơn bốn giây.

Mặc dù bộ nhớ giác quan có thể tiếp nhận từ nhiều giác quan, nhưng hầu hết đều tiếp nhận tập trung ở thị giác và thính giác. Các giác quan khác như khứu giác, xúc giác và vị giác ít phổ biến hơn.

Bước tiếp theo là gì?

Bộ não của ta sẽ quyết đinh một cách nhanh chóng thông tin nào được xử lý để chuyển vào bộ nhớ ngắn hạn và những thông tin nào bị loại bỏ. Không quá 99% thông tin giác quan được chuyển đến bộ nhớ ngắn hạn. Có 2 cách mã hóa mà bộ não chúng ta chuyển thông tin từ bộ nhớ giác quan sang bộ nhớ ngắn hạn là tập trung chọn lựa và chú ý đặc điểm.

- Tập trung lựa chọn (Selective attention) xảy ra khi ta chú ý đến thông tin quan trọng đáp ứng nhu cầu hay sở thích của chúng ta.

- Chú ý đặc điểm (Feature extraction) là quan sát sự vật hiện tượng bất thường, hay “không bình thường”.

Bộ nhớ ngắn hạn

Bộ nhớ ngắn hạn hay còn gọi là bộ nhớ làm việc. Đây là nơi chứa thông tin hiện tại ta đang dùng. Bộ nhớ ngắn hạn có thể tiếp nhận thông tin từ bộ nhớ tức thời hoặc có thế gợi nhớ thông tin từ bộ nhớ dài hạn.

Nếu ta muốn gọi điện cho một người bạn và ta không biết số của người đó, ta có thể:

1. Tìm trong cuốn danh bạ điện thoại.
2. Tìm và viết số điện thoại người đó ra. Nhưng ta sẽ làm gì khi không có bút hoặc giấy?
3. Ta có thể cố nhẩm đi nhẩm lại trong đầu số điện thoại đó, “nói” số điện thoại thầm với chính mình, hoặc có thể nói to.
4. Lấy điện thoại và bấm số (thường là 8 con số).
5. Tuy nhiên, số điện thoại ta gọi lại đang bận và ta không thể kết nối với bạn ta, điều gì sẽ xảy ra với việc “nhớ” số điện thoại này.
6. Một điều chắc chắn là ta sẽ phải tìm lại số điện thoại để gọi lại nếu như ta muốn gọi lại cho bạn sau 5 phút bởi vì ta đã quên mất số thứ tự số điện thoại. Nếu ta không có nút “Redial – gọi lại” trên máy điện thoại hoặc ai đó đã dùng điện thoại để gọi điện thì ta lại phải tìm số điện thoại đó một lần nữa.

Điều này xảy ra là vì số điện thoại đó chỉ được lưu trong bộ nhớ ngắn hạn và chỉ lưu trong vòng không quá 1 phút nếu như không nhắc lại trong đầu (repeation) hoặc nhẩm lại (rehearsal).

Dung lượng bộ nhớ ngắn hạn của con người có thể lưu trữ được khoảng 7 ± 2 mẩu tin (nghĩa là 5 – 9 mẩu tin tùy từng người). Mẩu tin có thể là con số, chữ cái, từ ngữ...

Lưu ý là 1 mẩu tin có thể là 1 chữ nhưng cũng có thể là 1 từ mỗi từ gồm 10 chữ cái nếu 10 chữ cái đó tập hợp lại thành một từ có ý nghĩa. Khi đó 1 từ gồm 10 chữ cái đó được coi là một mẩu tin. Ví dụ: Ta có thể rất khó nhớ các mẩu thông tin này: N U N C V S O E. Nhưng ta có thể dễ dàng nhớ được 2 mẩu thông tin được tập hợp từ các mẩu thông tin trên: “UNESCO” “VN”.

Bộ nhớ làm việc

Bộ nhớ ngắn hạn còn được gọi là bộ nhớ làm việc. Thông tin trong bộ nhớ làm việc có thể được tiếp nhận từ bộ nhớ giác quan hoặc được gợi lại từ bộ nhớ dài hạn để dùng tạm thời. Bộ nhớ làm việc bao gồm 3 phần:

1. Bộ nhớ vòng lặp tượng thanh (phonological loop) – lưu giữ một số lượng hữu hạn các âm thanh trong một thời gian ngắn. Thông tin được lưu trữ trong bộ nhớ tượng thanh và có thể được lưu trong thùy âm thanh của não thông qua quá trình nhẩm lại từng phần. Bạn hãy nhớ lại những lời mẹ bạn dặn dò sáng nay. Rõ ràng bạn có thể như là đang nghe những lời mẹ bạn đang nói.

2. Bộ nhớ không gian tượng hình (visuo-spatial working) - lưu trữ các thông tin về không gian và hình ảnh. Bạn hãy nhớ lại bữa sáng nay của mình. Rõ ràng bạn thấy những hình ảnh của bữa sáng hiện ra trong đầu.

3. Bộ nhớ hoạt động trung tâm (central executive) - tích hợp thông tin từ hai phần phần khác của bộ nhớ hoạt động cũng như thông tin từ bộ nhớ dài hạn. Bộ nhớ hoạt động trung tâm kiểm soát sự chú ý và điều khiển hành vi. Bạn bị cô giáo gọi lên bảng kiểm tra. Cô giáo đặt câu hỏi thì những thông tin của câu hỏi được tiếp nhận vào bộ nhớ ngắn hạn. Bộ nhớ ngắn hạn của bạn cũng lập tức gợi nhớ những kiến thức bạn đã học được lưu trong bộ nhớ dài hạn. Bộ nhớ hoạt động trung tâm sẽ kết hợp thông tin từ câu hỏi và thông tin từ bộ nhớ dài hạn để giúp bạn trả lời câu hỏi của cô giáo.

Mã hóa

Có nhiều cách mã hóa thông tin trong bộ nhớ làm việc hay bộ nhớ ngắn hạn

1. Mã hóa âm thanh – ghi nhớ thông tin theo âm thanh của thông tin đó. Đây là cách phổ biến để mã hóa trong bộ nhớ ngắn hạn. Ta có thể thường xuyên nghe thấy bản thân lẩm nhẩm số điện thoại sau khi nhìn thấy nó mặc dù ta không nói thành tiếng. Việc thầm nhắc lại thông tin trong đầu gọi là nhẩm lại (rehearsal).

2. Mã hóa hình ảnh – ghi nhớ thông tin bằng hình ảnh, bằng các đặc điểm trực quan của sự vật hiện tượng. Kiểu ghi nhớ này rất tốt nếu ít có các kích thích thị giác từ bên ngoài gây ảnh hưởng đến bộ nhớ hoạt động.

3. Mã hóa ý nghĩa – nhớ thông tin bằng ý nghĩa của sự vật hiện tượng đó.

Khi thông tin ở trong bộ nhớ ngắn hạn, nó có thể bị bỏ qua hoặc có thể được mã hóa vào bộ nhớ dài hạn. có rất nhiều cách mã hóa một điều vào bộ nhớ dài hạn. Có cách có hiệu quả có cách kém hơn.

Để thông tin được lưu trữ trong bộ nhớ dài hạn thì nó phải được mã hóa. Nó phải được xử lý hoặc chế tác. Theo lý thuyết “cấp bậc xử lý” thì một thông tin càng được nhẩm lại một cách có ý nghĩa thì thông tin đó càng được ghi nhớ lâu.

Xử lý nổi (nhẩm lại duy trì) – giữ thông tin trong bộ nhớ ngắn hạn một thời gian đủ dài để đánh giá nội dung. Ví dụ: đọc, nhẩm lại số điện thoại.

Xử lý sâu (nhẩm lại tỉ mỉ) – Hoạt động cần thiết để chuyển thông tin từ bộ nhớ ngắn hạn vào bộ nhớ dài hạn. Ta phải đánh giá thông tin một cách chi tiết hơn, ý nghĩa hơn là nhẩm lại duy trì. Ví dụ: hiểu cảm xúc và nguyên nhân đằng sau của một nhân vật trong vở kịch hay viết bài phê bình văn học cho tác phẩm ta vừa đọc.

Bộ nhớ dài hạn

Thông tin còn lại trong bộ não sẽ được mã hóa vào bộ nhớ dài hạn. Bộ nhớ dài hạn cho phép thông tin được gợi lại sau khi đã lưu trữ trong bộ não con người một thời gian dài.

Một thời gian dài người ta cho rằng bộ nhớ dài hạn là những gì "định nghĩa thực về mỗi chúng ta". Năng lực của bộ nhớ là không giới hạn. Thông tin trong bộ nhớ dài hạn có thể đã học được, hoặc mã hóa, năm phút trước hoặc năm thập kỷ trước đây. Một số nhà khoa học tin rằng thông tin đó được lưu giữ vĩnh viễn trong khi những người khác cho rằng với thời gian bộ nhớ sẽ bị hư hỏng một một cách tự nhiên theo thời gian.

Thông tin trong bộ nhớ dài hạn có thể được phân loại theo cách gợi nhớ lại. Bộ nhớ dài hạn được chia thành 4 hợp phần chịu trách nhiệm lưu giữ những loại thông tin khác nhau. Bộ nhớ dữ liệu (semantic memory) lưu giữ các dữ liệu. Bộ nhớ sự kiện (episodic memory) lưu giữ các sự kiện. Hai bộ nhớ này được gọi chung là bộ nhớ mô tả (disclarative memory). Bộ nhớ động tác (motion memory) lưu giữ thông tin về cá động tác cơ bản. Bộ nhớ tiến trình (procedural memory) lưu giữ cách thức thực hiện một nhiệm vụ hoặc kỹ năng cụ thể.

Bộ nhớ dữ kiện

Bộ nhớ dữ kiện là ghi nhớ kiến thức, dữ kiện, khái niệm. Dưới đây là một số câu mô tả bộ nhớ dữ kiện:

- Tôi biết con cún của tôi bộ dạng thế nào.

- Tôi biết Việt Nam có 63 tỉnh, thành phố.

- Tôi biết các chữ cái trong bảng chữ cái.

- Tôi nhớ được số điện thoại của thầy giáo.

Với bộ nhớ dữ kiện, ta có thể không nhớ ở đâu, khi nào, hay làm thế nào ta học được các thông tin đó, đơn thuần là ta biết nó. Đôi khi, người ta có thể nhầm lẫn với bộ nhớ dữ kiện (Memory Semantic) và bộ nhớ sự kiện (Episodic Memory).

Bộ nhớ sự kiện

Bộ nhớ sự kiện là bộ nhớ về các sự kiện trong quá khứ hoặc sự kiện tương lai. Dưới đây là một vài câu minh họa về bộ nhớ sự kiện:

- Tôi nhớ là tôi đã chọn con cún nhỏ nhất vì nó đáng yêu nhất.

- Tôi nhớ mình chơi bài với các bạn tối qua.

- Tôi có hẹn với bác sĩ khám răng vào 10 giờ sáng mai.

Bộ nhớ tự truyện là bộ nhớ cho các sự kiện cá nhân đã trải. Bộ nhớ tự truyện cho cá nhân ta một cảm nhận bản sắc riêng. Ta hiểu mình là ai thông qua những gì xảy ra trong quá khứ, bởi bộ nhớ về lịch sử cá nhân.

Bộ nhớ động tác

Bộ nhớ động tác lưu giữ cách thực hiện từng động tác cụ thể. Ví dụ: Bạn nhớ động tác bật máy tính, động tác tung 1 quả bóng lên cao... Bộ nhớ này lưu giữ các cách thực hiện các động tác và thao tác bao gồm tập hợp một số động tác cơ bản. Về nguyên tắc, ta vẫn có thể mô tả được những động tác và thao tác. Tuy nhiên có rất nhiều động tác và thao tác mà ta khó có thể mô tả được mà chỉ có thể thực hiện mà thôi. Ví dụ: Động tác uốn lưỡi phát âm một chữ cái. Điều này ta được học từ nhỏ nghe âm thanh và nói theo chứ khó có thể mô ta lưỡi ta chuyển động thế nào để phát ra âm thanh đó.

Bộ nhớ tiến trình

Bộ nhớ tiến trình là bộ nhớ lưu trữ các kỹ năng hoặc thủ tục thực thi nhiệm vụ. Bộ nhớ tiến trình có liên quan đến nhiệm vụ như ghi nhớ làm thế nào để chơi bóng bàn hay làm thế nào để đi xe đạp. Đây là bộ nhớ "bí quyết", nó thường chỉ có thể được thể hiện bằng cách thực hiện các kỹ năng cụ thể và khó có thể mô tả cách ta đang làm và tại sao lại như vậy. Do đó bộ nhớ tiến trình rất quan trọng trong hiệu suất hoạt động của con người trong cuộc sống và công việc. Dưới đây là một số câu mô tả bộ nhớ tiến trình.

- Tôi nhớ/ biết cách lấy một cốc nước.

- Tôi nhớ/ biết cách viết tên tôi.

- Tôi nhớ/ biết cách buộc dây giầy.

- Tôi nhớ/ biết cách lái xe ô tô.

Nhờ có bộ nhớ tiến trình, cơ bắp của ta thực hiện một chuyển động cụ thể nên ta có thể thực hiện được một hoạt động cụ thể bao gồm nhiều chuyển động cơ bắp. Một ví dụ khác là sử dụng bàn phím của máy tính. Lúc đầu, ta có thể cần phải xem xét để tìm từng chữ, nhưng khi thực hành nhiều thì ta chỉ cần gõ mà không nghĩ đến vị trí của mỗi chữ ở đâu vì đó là do ta đa tích hợp các thông tin vào bộ nhớ tiến trình của mình.

Khi thực hiện một hoạt động nào đó từ bộ nhớ tiến trình thì người đó có thể không giải thích được chính xác làm thế nào để thực hiện từng động tác hoặc kết hợp các động tác thành thao tác.

Bộ nhớ tiến trình được chia thành ba nhóm riêng biệt; phản xạ có điều kiện, các phản xạ xúc cảm, và thói quen. Mỗi bộ nhớ có liên quan đến các cấu trúc giải phẫu trong não. Ghi nhớ hoặc tập những phản xạ có điều kiện như kéo bàn tay ra khỏi một đám cháy nóng thì có có liên quan đến tiểu não. Mặt khác, các phản xạ cảm xúc như biết khi nào phải sợ hãi hay điên lên trong một tình huống cụ thể thì có liên quan đến hạch hạnh nhân (amygdala). Các nhà nghiên cứu cho rằng thể vân, tiểu não và các khu vực động cơ của vỏ não (neocortex) là những khu vực chịu trách nhiệm về các kỹ năng và thói quen.

Ứng dụng tại đây:

Kỹ năng "RÈN KỸ NĂNG"

Ts. Phan Quốc Việt, Ths. Nguyễn Huy Hoàng, Nguyễn Thị Thùy Dương
Tâm Việt Group

Nếu chúng ta chỉ cần nhớ các dữ liệu và sự kiện thì chỉ cần tăng cường tiếp nhận thông tin qua giác quan. Tập trung chú ý. Nhẩm đi nhẩm lại những thông tin tiếp nhận. Và thường xuyên ôn lại các thông tin đã lưu trữ. Thế là hoàn thành. Tuy nhiên việc nhớ dữ liệu và dữ kiện này không giúp chúng ta có các kỹ năng học tập và làm việc chuyên nghiệp. Nó càng không giúp ta tăng năng suất lao động. Điều đáng buồn là xã hội chỉ trả công cho kết quả chúng ta làm ra. Điều đó có nghĩa là bộ nhớ dữ liệu và bộ nhớ sự kiện không giúp gì nhiều lắm cho chúng ta trong việc học tập và làm việc chuyên nghiệp hơn để có một cuộc sống tươi đẹp hơn.

Điều chúng ta cần bàn ở đây là làm thế nào để học tập được các kỹ năng mới và biến các kỹ năng đó thành kỹ năng chuyên nghiệp của mình. Cách ghi nhớ của bộ nhớ sẽ giúp chúng ta có các học tập và rèn luyện kỹ năng hiệu quả dựa trên năng lực bộ nhớ con người.

Theo kết quả nghiên cứu của Viện phát triển kỹ năng mềm (Hoa Kỳ), yếu tố kỹ năng cá nhân, kỹ năng xã hội đóng góp đến 85% vào sự thành công trong cuộc sống và công việc, phần còn lại là kỹ năng chuyên ngành.

Khái niệm kỹ năng

Không giống với kiến thức, bạn không thể có được kỹ năng thông qua việc đọc đơn thuần. Khi tập đi xe đạp, nếu chỉ đọc tài liệu, đọc những hướng dẫn về thao tác thì mãi vẫn không thể đi được xe. Muốn tăng kiến thức, bạn cần đọc. Muốn tăng kỹ năng, bạn cần rèn luyện. Kỹ năng là khả năng thực hiện một tập hợp các động tác chuẩn, thao tác chuẩn và cấu trúc chuẩn tạo kết quả xuất sắc vượt trội gấp nhiều lần người không có kỹ năng.

Các doanh nghiệp lớn ngày nay đã bắt đầu thôi phàn nàn về nền giáo dục mà bắt đầu tự mình trú trọng vào việc rèn luyện kỹ năng cho nhân viên. Tuy nhiên việc trang bị những kỹ năng gì cho từng đối tượng nhân viên không phải là câu trả lời đơn giản. Như vậy với từng người làm việc ở từng ngành nghề khác nhau ở nhiều vị trí khác nhau sẽ có những nhu cầu rèn luyện từng kỹ năng khác nhau.

Trong cuộc sống và công việc hàng ngày, bằng cách này hay cách khác, theo bản năng hoặc được đào tạo, chúng ta cũng có một số kỹ năng cơ bản. Để có thêm các kỹ năng khác để chuyên nghiệp hơn thì bước đầu tiên chúng ta cần làm là thiết kế vượt trội.

Trên thế giới có rất nhiều phương pháp giúp ta học tập và phát triển. Tuy nhiên kỹ năng cơ bản nhất là “kỹ năng rèn kỹ năng” thì lại chưa có một quy trình chuẩn, cơ bản nào để áp dụng rộng rãi. Mới đây, Tâm Việt đã nghiên cứu mô hình rèn luyện kỹ năng dựa trên nền tảng năng lực bộ nhớ con người và thuyết âm dương ngũ hành. Với 5 thành tố ứng với Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy tương ứng với Tăng cấp, Tập luyện, Thông tuệ, Thói quen, Thưởng - phạt. Mô hình được thể hiện như sau:

Tăng cấp

Trong giai đoạn này ta phải tưởng tượng và thiết kế những động tác, thao tác, cấu trúc chuẩn. Ngoài ra chúng ta cũng cần phải thiết kế các động tác, hoạt động hỗ trợ để giúp cho việc tập luyện kỹ năng được hiệu quả. Ví dụ: Tập đá bóng thì các động tác dắt bóng, sút bóng, đánh đầu... là động tác chuẩn. Dắt bóng và sút là thao tác chuẩn. Dắt bóng và phối hợp với đồng đội theo những phương án tấn công là những cấu trúc chuẩn. Còn các động tác tập thể lực như chạy, nhảy... là các động tác, hoạt động bổ trợ.

Những động tác, thao tác, cấu trúc mới thiết kế phải vượt trội so với những gì ta đã có trước đây. Thế giới luôn thay đổi nên để bảo đảm dòng chảy nỗ lực liên tục tiến bộ xuất sắc vượt trội, mỗi chúng ta cần liên tục tăng cấp. Cũng giống như việc một em bé sau khi tập đọc từng từ thì tập đọc từng câu, sau khi đọc được từng câu thì tiếp theo sẽ là tập đọc cả đoạn và liên tục tăng cấp…

Trước khi bắt đầu một công việc, chúng ta luôn tưởng tưởng ra mình sẽ thực hiện công việc đó như thế nào. Quá trình này là quá trình thiết kế, kết hợp giữa những động tác, những hình ảnh, những sự kiện tương đương mà chúng ta ghi nhớ từ trước với những ý tưởng mới, những động tác, những thao tác chuẩn cùng một số những động tác bổ trợ tạo nên một cấu trúc cơ bản để thực hiện công việc. Nhờ có quá trình tổng hợp, thiết kế nên một cấu trúc cơ bản, khi thực hiện bạn dễ dàng thực hiện nó tập trung vào những hành động hiệu quả có ích cho việc hình thành kỹ năng cho công việc đó, hạn chế thời gian hao phí bởi những hành động thừa mà không hiệu quả.

Đa số chúng ta suốt ruột khi học kỹ năng nên bắt tay vào tập ngay hay làm ngay và cuối cùng chúng ta lại lãng phí rất nhiều thời gian vì những động tác và thao tác không chuẩn. Điều này chẳng khác gì chúng ta xây dựng một ngôi nhà mà không có thiết kế trước. Và khi chúng ta xây xong thì được một ngôi nhà không vừa ý mà lại tốn kém. Rồi chúng ta lại phải sửa chữa và chi phí cho việc sửa chữa tốn hơn rất nhiều. Thời gian cho việc sửa chữa cũng tốn kém hơn rất nhiều. Vì vậy khi bắt tay vào học tập một kỹ năng nào đó thì việc đầu tiên chúng ta phải làm là thiết kế tăng cấp. Mỗi chúng ta cần có những kỹ năng khác nhau cho công việc và cuộc sống của mình. Vậy hãy thiết kế thật kỹ, tăng cấp vượt trội để xây dựng cho mình những bậc thang vững chắc trên lộ trình tiến tới thành công.

Tập luyện

Sau khi chúng ta đã có một tập hợp các động tác, thao tác, cấu trúc chuẩn được thiết kế vượt trội, việc tiếp theo đó là tập luyện. Tập luyện là đầu tư thời gian, công sức cho công việc mới, cấp độ vừa được tăng lên. Tập luyện thì phải đảm bảo độ chính xác các động tác, thao tác và cấu trúc cơ bản. Ngoài ra chúng ta cần phải đảm bảo mộ điều nữa là tập luyện liên tục và đúng giờ. Trong trường phái võ Kung Fu của Trung Quốc, các môn đệ phải tập luyện những động tác chuẩn 2 giờ liền mỗi ngày và việc tập luyện đó diễn ra liên tục trong nhiều năm. Trong quá trình tập luyện thì một điều chắc chắn chúng ta gặp phải và cũng phải chấp nhận, đó là tổn thương. Tổn thương có thể về thể xác hoặc tin thần và cũng có thể là tổn thương về vật chất. Khi ta đầu tư thời gian cho một công việc là ta chịu mất đi thời gian cho những công việc khác. Khi ta mất sức cho một công việc là chấp nhận những thay đổi thể chất của cơ thể cho phù hợp cũng như vậy với tổn thương về tinh thần, ta cần nỗ lực vượt qua những thất bại đầu tiên trong quá trình luyện tập.

Thông tuệ

Từ “hiểu” đến “làm được” là cả một sự nỗ lực. Từ “làm được” tới “làm chuyên nghiệp” lại là cả một quá trình phấn đấu không ngừng nghỉ. Đa số chúng ta thực hiện một công việc nào cũng dừng lại tại mức độ “làm được” rồi thôi. Ban đầu, chúng ta rất hào hứng, đầy quyết tâm cho sự tiến bộ, thay đổi của bản thân, nhưng tới một thời điểm nào đó, nó dừng lại và chỉ ở mức duy trì hoạt động. Vậy luyện tập đến bao giờ thì là đủ để thành kỹ năng? Đó là thời điểm “thông tuệ”. Chỉ có quyết tâm luyện tập, kết hợp nhuần nhuyễn các động tác, thao tác đã được thiết kế thì chúng ta mới chạm tới “thông tuệ”.

Khi quá trình tập luyện đúng chuẩn và đủ về thời gian, tần suất thì các động tác, thao tác, cấu trúc cơ bản trở thành các phản xạ cận bản năng. Nghĩa là các động tác đó được thực hiện một cách tự nhiên mà không cần đến sự điều khiển của lý trí. Mỗi khi gặp những tình huống cụ thể hoặc não bộ tiếp nhận những thông tin cụ thể phù hợp thì các động tác, thao tác, cấu trúc cơ bản đó sẽ được tự động kích hoạt phối hợp với nhau tạo thành kỹ năng thực hiện một tác vụ cụ thể. Điều đó gọi là thông tuệ.

Thông tuệ, nghĩa là làm không cần nghĩ, thành phản xạ tự nhiên. Hiểu bản chất, phân tích và tập kỹ để nâng tầm lên một mức cao hơn hẳn người bình thường. Để có được thông tuệ thì phải tập luyện một cách quyết liệt, nhuần nhuyễn. Thông tuệ là có thể làm việc một cách máy móc, tự động, không tư duy, không tính toán và có thể làm việc khác được. “Nghĩ là tốt nhưng không nghĩ mới là tuyệt vời”. Khi ta thực sự thấu hiểu một vấn đề gì đó sẽ làm thành thạo nó mà không phải nghĩ ngợi gì thì sẽ giúp ta xuất sắc vượt trội và nâng cao năng suất hơn hẳn người không có kỹ năng. Giống như những nghệ sĩ chơi piano vậy, họ hiểu về cây đàn và âm nhạc đến độ nó như người bạn của mình, họ không cần nhìn vào những phím đàn và bản nhạc vẫn tấu lên được những bản nhạc xuất chúng và mang tâm trạng của chính mình.

Thông tuệ chính là việc lưu giữ các tiến trình thực hiện kỹ năng vào bộ nhớ tiến trình trong bộ nhớ dại hạn của con người. Mỗi khi thực hiện thì chỉ cần lấy và và thực hiện một cách chuẩn xác không cần sự can thiệp của tư duy.

Thói quen

Nhiều người chưa thành công vì biết rất nhiều, làm được xuất sắc nhiều thứ nhưng chỉ làm một lần rồi thôi. Điều này giống như ta có một viên kim cương nhưng lại không được mài rũa để thành một món đồ trang sức hoàn hảo. Việc rèn luyện để biến các kỹ năng đã thông tuệ thành thói quen hàng ngày sẽ giúp chúng ta có được kết quả xuất sắc vượt trội. Ví dụ: bạn có thông tuệ về kỹ năng độc sách nhưng bạn không thường xuyên đọc sách thì kỹ năng đó cũng chẳng giúp ích gì nhiều cho bạn. Nhưng nếu bạn biến kỹ năng đó thành thói quen đọc sách hàng ngày thì bạn sẽ có một thói quen tốt và nó giúp bạn phát triển không ngừng nhờ thói quen này.

Đa số các công việc hàng ngày từ việc nhỏ như đánh răng, rửa mặt, ăn sáng... đến các việc lớn, chúng ta đều làm theo thói quen. Thống kê cho hay, khoảng 95% công việc ta làm hàng ngày là theo thói quen. Như vậy việc biến các kỹ năng đã thông tuệ thành thói quen là một việc làm cực kỳ quan trọng để nâng cao năng suất làm việc và chất lượng cuộc sống.

Thói quen là khi ta làm một việc gì đó đến độ không phải nghĩ làm nó như thế nào nữa mà cứ bắt tay vào là làm được trôi chảy dễ dàng. Như việc đánh máy, các ngón tay quen với bàn phím đến độ không cần nhìn vào vẫn đánh ra được những văn bản chuẩn xác. Như việc ta leo lên xe là ấn đề, đạp số rồi chạy xe đi mà không cần phải mở sách ra và thực hành từng bước một. Việc giữ thăng bằng khi ta đi lại trên đường cũng là một thói quen… Việc biến một công việc rèn luyện thành thói quen như nhu cầu thiết yếu của mỗi người, khi ta không làm thì bản thân mình không chịu nổi. Quan trọng hơn cả là thói quen làm những việc xuất sắc, khi đó việc xuất sắc sẽ thay thế những việc vớ vẩn. Chỉ có rèn luyện thói quen xuất sắc mới thì mới thay thế thói quen vớ vẩn khác. Việc rèn luyện sẽ biến thói quen thành nhu cầu thiết yếu và gần như bản năng. Ta tạo ra thói quen và rồi thói quen tạo ra ta.

Thưởng – phạt

Con người có các bậc nhu cầu khác nhau. Chúng ta có thể rèn luyện các kỹ năng để sinh tồn và chúng ta cũng có thể rèn các kỹ năng để được người khác công nhân, được người khác tôn trọng hoặc cao hơn nữa là để thể hiện chính mình. Khi ta thực hiện một việc gì đó đạt kết quả thì chúng ta luôn có nhu cầu được công nhận. Chính vì vậy trong quá trình học tập và rèn luyện kỹ năng thì quá trình công nhận và thưởng cho các thành tích, thành công trong từng giai đoạn hoặc cả quá trình là không thể thiểu. Ta nhớ rằng khi ta còn là đứa trẻ, mỗi khi ta học thêm được các kỹ năng mới thì ta luôn luôn được bố mẹ, ông bà khen và khích lệ và có cả các phần thưởng có ý nghĩa. Điếu đó giúp ta tự tin hơn, phấn khích hơn và phát triển nhanh hơn.

Tuy nhiên trong công việc cũng như trong cuộc sống, có thưởng thì cũng cần có phạt. Thưởng giúp con người ta vươn lên, phạt giúp con người ta đứng vững. Cũng như việc phát triển điểm mạnh giúp ta phát triển còn hạn chế điểm yếu giúp ta tồn tại. Đó cũng chính là lý do mà đi xe máy cần nhìn về phía trước nhưng cũng có gương chiếu hậu để nhìn phía sau. Thưởng phạt giúp ta cố gắng vươn đến một cấp độ mới, cao hơn và giúp ta bước khỏi vị trí cũ. Cũng như việc bạn muốn làm đẹp căn phòng của mình thì cần mua đồ mới về bày đồng thời bỏ đồ cũ đi. Nó cũng giúp ta bứt phá ra khỏi những thói quen cũ và tạo dựng thói quen mới xuất sắc hơn. Thưởng phạt hợp lý trong quá trình rèn luyện kỹ năng sẽ giúp ta duy trì được tiến trình để đạt được kết quả xuất sắc vượt trội.

Trong quá trình này chúng ta lại tiếp tục đánh giá tưởng tượng và thiết kế “tăng cấp” rồi “tập luyện” rồi “thông tuệ” rồi tạo thành “thói quen” và liên tục “thưởng – phạt” hợp lý để có được các kỹ năng xuất sắc vượt trội.

Trong mọi công việc, nhất là việc rèn luyện kỹ năng, muốn nhiều phải ít đi, muốn nhanh phải chậm lại. Muốn có kỹ năng chuyên nghiệp thì ta phải dành thời gian rèn luyện. Chúng ta càng rèn luyện kỹ càng cho kết quả cao trong công việc và cuộc sống. Con người xuất sắc khi và chỉ khi ta liên tục làm cái xuất sắc. Đó chính là cơ sở để thành công vượt trội. Như những nhà sư ở Thiếu Lâm Tự, họ luyện tập Kungfu hàng chục năm trời và những động tác cơ bản bổ trợ như đứng tấn đội bát trên que hương, chém nước, xỉa cát, đấm nến… Mỗi động tác đó được luyện tập liên tục 2 giờ mỗi ngày trong nhiều năm ròng. Đúng với câu nói “Khổ luyện thành tài” và mọi sự thành công đều cần khổ luyện.

Kỹ năng rèn kỹ năng là bí quyết giúp các cá nhân và tổ chức đạt được thành quả xuất sắc vượt trội trong công việc của mình. Đó cũng là kỹ năng cơ bản thiết yếu cần có của người thành công.

Nguồn: Tâm Việt Group